�ن آوری GIS، تحولي چشمگير در زمين‌شناسي و اكتشا�
GIS در مقوله‌هاي كاري مت�اوت و وسيعي مورد بررسي و است�اده قرار مي گيرد. يكي از هزاران كار بر روي GIS در امر زمين شناسي و اكتشا� مي باشد كه ذكر مي گردد. است�اده بهينه از منابع زير زميني و معدني كشور در ايجاد تعادل و برقراري سياست خودك�ايي نسبي اقتصادي و در نتيجه استقلال اقتصادي و سياسي كشور ، نقش عمده و اساسي بر عهده خواهد داشت. از طر�ي هر اندازه توان ما در شناخت و اكتشا� مواد اوليه معدني و به دنبال آن بهره برداري و �رآوري مواد خام اوليه بالاتر رود ، ضمن ايجاد ارزش ا�زوده در بخش معدن و ا�زايش سهم آن در توليد ناخالص ملي ، امر اشتغال را نيز تسهيل و توسعه خواهد داد.
بررسيهاي اكتشا� معدني در مرحله شناسايي يعني تهيه نقشه ها و گزارشات زمين شناسي و نقشه ها و گزارشات ژئوشيميايي و انجام مطالعات زمين شناسي اقتصادي و بررسيهاي ژئو�يزيكي ، بررسي و تجزيه و تحليل اطلاعات ماهواره اي و تل�يق اين داده هاي زمين شناسي – معدني در سيستم سامانه جغرا�يايي به منظور مدلسازي و تعيين مناطق اميد بخش معدني با تكنيكهاي GIS قابل انجام است.
در اين سيستم اطلاعات �وق الذكر را بصورت لايه هايي روي هم قرار داده و با تكنيكهاي موجود تل�يق بصورت يك خروجي با ومحتويات همه لايه ها بدست مي آوريم. لايه هاي مورد است�اده را مي توان بدين قرار ذكر كرد.
نقشه ژئو�يريك هوايي: كه اين نقشه ها با است�اده از داده هاي پروازي در مقياس 1:250000 با ارت�اع 7.5 كيلومتر از سطح دريا تهيه مي شود ، اين نقشه ها بر حسب مقياس مطالعاتي پروژه ها قادر است كليه گسل خوردگيهاي عمقي كه پنهان هستند ، يا توده هاي ن�وذي كم عمق و عميق پوشيده را نمايان سازند و بعنوان يكي از لايه هاي پنج گانه تل�يق مورد است�اده قرار مي گيرند.
نقشه پراكندگي مواد معدني: اين نقشه ها شامل پراكندگي محدوده هاي معدني (بهره برداري) روي استانها مي باشند كه جداول اين نقشه ها تمام اطلاعات مربوط به معادن �عال كشور را دارا مي باشد. البته لازم به ذكر است كه اطلاعات مربوط به گواهي كش� يا مجوزهاي دولتي يا خصوصي در لايه هاي مجزا موجود مي‌باشد.
نقشه ژئومور�ولوژي: نقشه ژئومور�ولوژي در مقياسهاي مختل� بعنوان پايه اي در زمين شناسي مهندسي مورد است�اده مي‌باشد.
نقشه هاي متالوژني: اين نقشه ها شامل زونهاي متالوژنيكي و كمانهاي ولكانيكي مرتبط با كاني زايي عناصر مي باشد و همچنين پراكندگي مواد معدني نيز يكي از لايه هاي موجود در اين نقشه مي‌باشد.
و بالاخره نقشه هاي زمين شناسي: اين نقشه ها با ت�كيك واحدهاي زمين شناسي و گسلها همراه با جداول اطلاعاتي كه نوع ساز و كار آن را مشخص مي سازد ، تهيه شده است. اين نقشه ها از لحاظ ساختار نيز طبقه بندي شده كه هر زون ساختاري داراي يك راهنمای مجزا مي‌باشد.
مطلب ديگري كه در اين زمينه مورد توجه است نرم ا�زارهاي مناسب مي باشد تا كاربر بتواند با كمك آن ، است�اده بهينه از مطالب موجود در كوتاهترين زمان ممكن داشته باشد تا نتيجه مطلوب و مورد انتظار را بدست آورد. از جمله نرم ا�زارهاي موجود كه در عين داشتن شهرت جهاني در ايران نيز كاربرد وسيعي دارد مي توان از Microstation , Auto Cad Map, Arc Info, Arc View, Caris نام برد كه هر مرحله از كار در يكي از اين نرم ا�زارها انجام مي شود.از نرم ا�زارهاي Auto CadMap Microstation , براي ديجيت كردن و تبديل كردن �ايلهاي Raster به �ايل Vector است�اده مي شود. �ايل رستري بصورت يك تصوير با �ورست Bmp يا Jpg يا Tif مي‌باشد. در اين �ايل تمام عوارض موجود در نقشه و مطالب تايپ شده و ساير علائم نقشه به عنوان يك عارضه شناخته مي شود. و سيستم قدرت ت�كيك مطالب را ندارد. در حالي كه �ايل وكتور به صورت لايه لايه بوده و هر يك از عوارض نقشه از جمله خطوط توپوگرا�ي و مرز واحدهاي زمين شناسي و گسلها و جاده ها و آبراهه ها و … در لايه هاي جدا از هم واقع مي باشد. و ما مي توانيم از هر يك از اين اطلاعات به تنهايي يا مجموعه اي از آنها است�اده كرده بدون ادخال با لايه هاي ديگر. از نرم ا�زار Arc Info براي Edit كردن و اصلاحات مورد نياز در نقشه ، است�اده مي شود و همچنين Label گذاري و معر�ي هر يك از واحدها بعنوان عارضه اي كه مورد شناخت ما باشد. پس از اين نرم ا�زار ، �ايل ها را به نرم ا�زار Arc View براي انجام عمليات نهايي منتقل مي كنيم. در نرم ا�زار Arc View كليه Text هاي موجود در روي نقشه و تنظيم Label ها و علائم نقشه و همچنين رنگبندي واحدهاي زمين شناسي و ساير علائم موجود در نقشه تنظيم مي گردد. علامت گذاري و كد گذاري نقاط معدني و اميد بخش معدني با توجه به مختصات محل كه در سيستم UTM بدست مي آيد نيز در اين نرم ا�زار مورد است�اده قرار مي گيرد. براي انجام عمليات تل�يق از پنج لايه �وق است�اده مي شود. لايه هايي كه هر يك حاوي مجموعه اي از اطلاعات مربوط به منطقه و زون مورد مطالعه مي باشد و در نهايت يك خروجي مناسب براي تنظيم و گلاسه بندي اطلاعات مربوط به مواد معدني و درصد خلوص آنها و مشخص كردن نقاط اميد بخش معدني و طبقه بندي منطقه و اولويت بندي براي انجام عمليات اكتشا� و تدوين بانكهاي اطلاعاتي از اهم كاربردهاي GIS در زمينه هاي مختل� كه از آن جمله كابرد آن در زمين شناسي و معدن مي باشد. جا دارد كه مطالبي بصورت اجمالي هم كه شده براي آشنايي دانشجويان زمين شناسي تحت پوشش واحد درسي مستقل يا كنار ساير واحدهاي مرتبط ارائه گردد ، تا ضمن آشنايي با اين علم نوين ، دانشجو نگرش تازه تري نسبت به محيط اطرا� و تحولات جهاني اين رشته پيدا كند.

:: تهيه و تنظيم: محمود قاسمي